دکتر محمد مهدي ساقيان

نگارش:
ميثم بهرامي

تابستان 91

ISLAMIC AZAD UNIVERSITY
Rafsanjan Branch

Faculty of Law

“M.A. “Thesis
Oncriminal Law and Criminology

Subject :

The replacements of warrant provisional detention: essential and dominion

Thesis Advisor :
Alireza Jamshidi(Ph.D.)

Consulting Advisor :
Mohammad Mehdi Saghian(Ph.D.)

By :
Meisam Bahrami

Summer 2012

دانشگاه آزاد اسلامي
واحد رفسنجان
پايان نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد(M.A)

رشته: حقوق جزا و جرم شناسي

عنوان
جايگزين هاي قرار بازداشت موقت: مباني و قلمرو

پژوهشگر
ميثم بهرامي

از اين پايان نامه در تاريخ 28/6/1391 در حضور هيأت داوران دفاع به عمل آمد.
و با نمره 17 با موفقيت مورد تصويب قرار گرفت

استاد راهنما:
دکتر عليرضا جمشيدي

استاد مشاور:
دکتر محمد مهدي ساقيان

هيأت داوران:
نام داور: دکتر حميد دلير
معاونت پژوهشي: رييس دانشگاه:

سپاسگزاري
طي اين مرحله بي همرهي خضر مکن
ظلمات است، بترس از خطر گمراهي
اکنون که در سايهي الطاف حضرت دوست و به لطف و مساعي اساتيد ارزشمند و گرانقدر و همراهي و همدلي پدر و مادر مهربان و خواهران دلسوزم موفق گرديده ام تا مرحلهاي ديگر از تحصيل را پشت سر گذاشته، اين موفقيت را نخست توفيق الهي دانسته که از اين بابت ذات اقدس او را سپاسگزارم و سپس مرهون بزرگواري هاي بزرگ مردان و بزرگ زناني مي دانم که در کسوت الهي، استادي و معلمي قرار گرفته اند.
از اين نظر بر اينجانب واجب است از استاد ارجمند جناب آقاي دکتر عليرضا جمشيدي که راهنمايي اين پاياننامه را برعهده گرفتهاند، مراتب تقدير و تشکر خود را ابراز داشته و سپس از جناب آقاي دکتر محمد مهدي ساقيان که همواره يار و ياور من بوده اند و مشاورت پايان نامه را برعهده داشتهاند صميمانه سپاسگزاري نمايم. همچنين از جناب آقاي دکتر امير حسن نيازپور که همواره زحمات مضاعف ما بر دوش ايشان سنگيني مينمايد تقدير و تشکر مي نمايم. در پايان از همکاريهاي فراوان جناب آقاي دکتر دلير که داوري اين پايان نامه پذيرفتند مراتب تقدير و تشکر به عمل مي آورم و از خداوند متعال سلامتي و موفقيت براي همه اين سروران گرامي را آرزومندم.

تقديم به

به پاس تعبير عظيم و انساني شان از کلمه ايثار و از خودگذشتگان
به پاس عاطفه سرشار و گرماي اميدبخش وجودشان که در اين سردترين روزگاران بهترين پشتيبان است
به پاس قلب هاي بزرگشان که فرياد رس است و سرگرداني و ترس در پناهشان به شجاعت مي گرايد
و به پاس محبت هاي بي دريغشان که هرگز فروکش نمي کند.

اين مجموعه را به
پدر و مادر عزيزم تقديم مي کنم

فهرست مطالب
عنوان
صفحه
چکيده
1
فصل اول
2
1- مقدمه
3
1- 1 بيان مسأله و اهميت موضوع تحقيق
3
1-2 پيشينه و ضرورت انجام تحقيق
5
1-3 اهداف تحقيق
5
1-4 روش تحقيق
6
1-5 سؤالات تحقيق
6
1-6 فرضيه هاي تحقيق
6
1-7 ساماندهي تحقيق
6
فصل دوم
7
2- دلايل روي آوري به جايگزين هاي قرار بازداشت موقت
8
2-1 مباني جرم شناسانه
8
2-1-1 ماهيت سرکوب کنندگي بازداشت موقت
9
2-1-2 عامل خطر بودن بازداشت موقت
10
2-1-3 مقوله پيشگيري
10
2-1-4 جلوگيري از فرايند برچسب زني و حرفه اي شدن
11
2-2 مباني فلسفي
13
2-2-1تعريف اصل برائت
13
2-2-2 مباني و اهداف اصل برائت
15
2-2-3 چالش بازداشت موقت در ارتباط با اصل برائت
16
2-3 اهداف عدالت کيفري
16
2-3-1 تأمين امنيت جامعه و احساس عدالت
18
عنوان
صفحه
2-3-2 حفظ منافع بزه ديده
19
2-3-3 حفظ منافع متهم
23
2-4 تراکم جمعيت زندان ها
24
2-4-1 عدم دستيابي به اهداف اصلاحي و تربيتي
26
2-4-2 آسيب ها
27
2-4-2-1 آسيب هاي جسمي – رواني
28
2-4-2-2 آسيب هاي اقتصادي
28
2-4-2-3 آسيب هاي اجتماعي- خانوادگي
30
2-4-2-3-1 آسيب بر فرزندان
30
2-4-2-3-2 آسيب بر همسر
31
فصل سوم:
32
3- جايگزين هاي کلاسيک قرار بازداشت موقت
33
3-1 قرار التزام به حضور با قول شرف
35
3-1-1 ماهيت و شرط آن
35
3-1-2 ضمانت اجرا
36
3-1-3 موارد الغاء قرار
36
3-2 قرار التزام به حضور با تعيين وجه التزام
37
3-2-1 ماهيت قرار
37
3-2-2 ضمانت اجرا
38
3-2-3 موارد الغاء قرار
38
3-3 قرار اخذ کفيل با وجه الکفاله
39
3-3-1 ماهيت قرار
40
3-3-1-1 شرايط کفيل
40
3-3-1-2 ضابطه تعيين وجه الکفاله
40
3-3-1-3 قرار قبولي کفالت
41
عنوان
صفحه
3-3-2 قابليت اعتراض
41
3-3-3 ضمانت اجرا قرار کفالت
42
3-3-3-1 ضمانت اجراي عجز متهم از معرفي کفيل
43
3-3-3-2 ضمانت اجراي امتناع کفيل از حاضر کردن متهم
43
3-3-4 موارد الغاءقرار
45
3-3-4-1 موارد الغاء کفالت و اخذ تأمين مجدد
46
3-3-4-2 موارد الغاء کفالت بدون اخذ تأمين مجدد
47
3-4 قرار وثيقه
47
3-4-1 ماهيت قرار وثيقه
48
3-4-1-1 قرار اخذ وثيقه
49
3-4-1-2 تعيين مصداق وثيقه
49
3-4-1-3 ميزان وثيقه
49
3-4-1-4 صدور قرار قبولي وثيقه
50
3-4-2 فوت وثيقه گذار
50
3-4-3 نحوه ي مصرف مال مورد وثيقه
51
3-4-4 ضمانت اجرا
52
3-4-4-1 ضمانت اجراي عجز متهم از توديع وثيقه
52
3-4-4-2 ضمانت اجراي استنکاف وثيقه گذار از حاضر کردن متهم
52
3-4-5 موارد الغاء قرار
52
3-5 قرارهاي محدود کننده تردد
53
3-5-1 قرار عدم خروج از کشور
53
3-5-1-1 ماهيت و شرايط قرار
54
3-5-1-2 قابليت اعتراض
55
3-5-2 قرار التزام به عدم خروج از حوزه قضايي
55
3-5-2-1 ماهيت قرار
56
عنوان
صفحه
3-5-2-2 ضمانت اجرا
56
3-5-2-2-1ضمانت اجراي عدم قبولي قرار
56
3-5-2-2-2 ضمانت اجراي تخطّي از اجراي قرار
57
3-5-3 قابليت اعتراض
57
فصل چهارم:
58
4- جايگزين هاي مدرن قرار بازداشت موقت
59
4-1 جايگزين هاي مدرن اصلي
59
4-1-1 قرار التزام معرفي نوبتي به مرجع قضايي يا انتظامي
59
4-1-1-2 ماهيت قرار
60
4-1-1-3 ضمانت اجرا
61
4-1-1-3-1 ضمانت اجراي عدم قبول قرار
61
4-1-1-3-2 ضمانت اجراي تخطّي از اجراي قرار
61
4-1-1-4 قابليت اعتراض
61
4-1-2 التزام مستخدمان رسمي کشوري يا لشکري
62
4-1-2-1 ماهيت قرار
62
4-1-2-2 ضمانت اجرا
63
4-1-2-2-1 ضمانت اجراي عدم قبول قرار
63
4-1-2-2-2 ضمانت اجراي تخطي از اجراي قرار
63
4-1-2-3 قابليت اعترا
63
4-1-3 ممنوعيت خروج از منزل يا محل اقامت از طريق نظارت با تجهيزات الکترونيکي
64
4-1-3-1 ماهيت قرار
65
4-1-3-2 ضمانت اجرا
66
4-2- جايگزين هاي مدرن تکميلي
66
4-2-1 معرفي نوبتي به مراکز يا نهادها
67
4-2-2 منع رانندگي با وسايل نقلي موتوري
67
عنوان
صفحه
4-2-3 منع اشتغال به مشاغل زمينه ساز ارتکاب جرم
68
4-2-4 ممنوعيت از نگهداري سلاح جوازدار
68
4-3 جايگزين هاي مدرن پيشنهادي
70
4-1-3 قرار اخذ اسناد هويت يا اشتغال متهم
71
4-3-1-1 ضمانت اجرا
72
4-3-1-1-1 ضمانت اجراي ناشي از عدم قبول قرار
72
4-3-1-1-2 ضمانت اجراي تخطي از اجراي قرار
72
4-3-1-2 قابليت اعتراض
73
4-3-2 ترک معاشرت با افراد خاص
72
4-3-3 اقدام درماني اختلال رواني – رفتاري
74
4-3-4 ممنوعيت از صدور چک در جرايم مرتبط با چک
74
فصل پنجم
76
نتيجه گيري
77
پيشنهادها
80
پيوست
81
فهرست منابع
92
چکيده انگليسي
97

چکيده
يکي از مؤلفههاي عدالت کيفري، حمايت از حقوق و آزادي متهم ميباشد زيرا از حقوق ذاتي هر انساني، آزادي اوست که نبايد آن را نقض، و بايد آن را محترم شمرد. با توجّه به حساسيت موضوع قرار بازداشت موقت که به نوعي ناقض اين حقوق و آزاديها به شمار مي رود عدالت کيفري ايجاب ميکند که با اتخاذ تدابيري از يک طرف، اين حقوق متهم و از طرفي ديگر حقوق بزه ديده از جرم را تأمين کرد تا هيچ يک از طرفين نسبت به عدالت کيفري نگاه بدبينانه نداشته باشند. همچنين نظر به تعريف حقوقدانان نسبت به متهم که او را فردي ميدانند که گمان به ارتکاب جرم از طرف او ميرود و متفاوت از فرد مجرم ميباشد پس لازم است که نسبت به اين مقوله توجّه بيشتري شود.
با توجّه به راهکار بازداشت موقت که راه سرکوب گرانه را پيشگرفته است بايد به وسيله تدابيري که امروزه از آن به عنوان جايگزينهاي قرار بازداشت موقت ياد ميشود به سمت اصلاح و درمان فرد متهم رفت تا او را از محيطهاي جرم زا موجود در جامعه دور نگه داشت. با وجود عدم تنوع جايگزينهاي قرار بازداشت موقت به نظر ميرسد که نميتوان به اهداف والاي عدالت دست يافت، اما خوشبختانه قانونگذار در لايحه آيين دادرسي کيفري با توسعه اين قرارها که بيشتر از نوع مدرن ميباشند در جهت پاسخگويي به اين ابهام گام برداشته است، جايگزينهايي که هر يک بر اساس ضوابط خاصي وضع با توسل به اين اقدامات ميتوان گفت که هدف قانونگذار در راستاي حبس زدايي مفيد واقع ميشود که اين خود به روند عدالت کيفري منصفانه و احترام به حقوق افراد جامعه کمک شاياني مينمايد.
به هرحال اين نکته را نيز نبايد فراموش نمود که برخي از اين جايگزينها ايراداتي را در خود ميبيند که نيازمند بررسي منطقيتر در اين زمينه مي باشند.
واژگان کليدي: جايگزينهاي قرار بازداشت موقت، عدالت کيفري، حبس زدايي، حقوق متهم،حقوق بزه ديده.

فصل اول

1- مقدمه
1-1- بيان مسأله و اهميت موضوع تحقيق
قرار بازداشت موقت به عنوان سنگينترين قرار تأمين کيفري ميباشد، که از سوي مقام قضايي در مراحل مقدماتي صادر ميگردد و به موجب آن متهم در تمام يا قسمتي از مراحل تحقيقات مقدماتي و يا دادرسي بازداشت ميشود. وقتي صحبت از بازداشت ميشود ذهن هر فردي سريع به سمت زندان مي رود، حال آيا اين درست به نظر ميرسد که فردي چون فقط لباس متهم را بر تن او پوشانده با يک فرد مجرم يکسان قلمداد و او را در فاصله رسيدگي مقدماتي تا پايان صدور حکم نهايي در بازداشت قرار دهيم در حالي که به نظر بعيد نميرسد حتي مقام قضايي در مرحله صدور حکم، حکم برائت و بيگناهي او را صادر کند. حال بايد توجّه داشت با وجود اين؛ تکليف حقي که از فرد متهم زايل شده است و آبرو و شخصيت اجتماعي او که از منظر عمومي دچار خدشه شده چه مي شود، آيا با يک عذرخواهي از فرد، او به حقوق خود مي رسد؟ پس ما بايد ضمانت اجراي دقيق اين حقوق از دست رفته فرد را در کجا جستجو کنيم.
قرار بازداشت موقت با وجود شدتي که نسبت به ساير قرارهاي تأمين کيفري دارد معايبي را در خود مي بيند تاآنجا که مخالف با قاعده تفسير قانون به نفع متهم و موجب تضييع حقوق متهم ميباشد. اين قرار مغاير با اصل برائت و بيگناهي متهم بوده و از نظر جرم شناسي نيز اثر پيشگيري و بازدارندگي را از بين ميبرد. به موجب اصل برائت1 که از اصول مهم و شناخته شده در قانون اساسي کشورمان ميباشد سلب آزادي افراد قبل از محکوميت آنان ممنوع است اين در حالي ميباشد که بيگناهي فرد بازداشت شده آثار شديدي بر روح و روان او ميگذارد و موجب خشم او نسبت به اجراي عدالت و دستگاه قضايي کشور ميگردد. در همين رابطه آدولف پرنس از بنيان گذاران مکتب دفاع اجتماعي معتقد است که صدور قرار بازداشت موقت قبل از اثبات مجرميت متهم، سخت ترين مجازات که فلاکت و بيآبرويي مسلم را دربر دارد، محسوب ميشود2.
با توجّه به اين که قرار

دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید