عنوان صفحه
1-6-10 سانحه جدی 14
1-6-11 خطای انسانی 15
1-6-12 طراحی ضعیف عوامل انسان 16
1-6-13 عدم آگاهی از نقش ، وظیفه ، مسئولیت 16
1-6-14 سازمان بنادر و کشتیرانی16
1-6-15 شرکت کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران16
1-6-16 کشتیهای تحت پرچم 16
1-6-17 کشتیهای اقیانوس پیما 17
1-6-18 مخاطرات زیست محیطی17
1-6-19 نارسائی (خطای) فعال 17
1-6-20 شرایط ناایمن (خطرناک) نهفته 18
1-7 روش تحقیق19
1-8 قلمرو تحقیق 19
1-8-1 قلمرو موضوعی 19
1-8-2 قلمرو مکانی 19
1-8-3 قلمرو زمانی 19
1-9 جامعه آماری و حجم نمونه20
1-9-1 جامعه آماری 20
1-9-2 حجم نمونه 20
1-10 محدویت ها و مشکلات تحقیق20
فصل دوم مطالعات نظری
مقدمه 22
2-1 عوامل موثر بر عناصر انسانی24
عنوان صفحه
2-1-1 محاسبات ذهنی در افراد24
2-1-2 حافظه 25
2-1- 3 زمان واکنش26
2-1-4 تجسم 27
2-1- 5 مراقبت 29
2-1- 6 توجه گزینشی30
2-2 استراحت و عملکرد32
2-2-1 استراحت 32
2-2-2 مدل‌های عملکرد/ هوشیاری 33
2-3 محیط و استراحت / عملکرد، کارکنان 35
2-3-1 عملکرد در گرما 35
2-3-2 خوابیدن در گرما 36
2-3-3 عملکرد در سرما 36
2-3-4 خوابیدن در سرما 37
2-4 سر و صدا و عملکرد/ استراحت 38
2-4-1 سر و صدا و عملکرد 38
2-4-2 سر و صدا و خواب 38
2-4-3 لرزش کشتی 38
2-4-4 تکان کشتی39
2-4-4-1 اثرات کوبه‌ای 39
2-4-4-2 اثرات لرزشی 39
2-4-4-3 اثرات کج شدن 39
2-4-5 اثرات نور بر عملکرد/ استراحت40
عنوان صفحه
2-5 نواخت شبانه روزی و عملکرد / استراحت42
2-5-1 نواخت شبانه روزی 42
2-5-2 کمبود خواب و عملکرد44
2-5-3 طول زمان کاری و عملکرد 45
2-5-4 کاهش در عملکرد کارکنان46
2-5-5 خستگی و فرسودگی تجمعی (انباشتی) جسمی و ذهنی 47
2-5-6 برنامه کار ـ استراحت در فعالیت‌های دریائی49
2-5-6-1 سیستم‌های با ثبات 50
2-5-6-2 سیستم‌های کاری چرخشی 51
2-5-6-3 سایر روشهای کار و استراحت 51
2-6 سازمانهای بین المللی و سوانح دریایی53
2-6-1 کنوانسیون حقوق دریاهای سازمان ملل متحد 53
2-6-2 کنوانسیون ها و توصیه نامه ها ی سازمان بین المللی کار 53
2-6-2-1 کنوانسیون حداقل استانداردها در کشتی های تجاری 1976( کنوانسیون 147) 53
2-6-2-2 کنوانسیون جلوگیری از سوانح مربوط به دریانوردان 1970 ( کنوانسیون 134 )54
2-6-2-3 توصیه نامه جلوگیری از سوانح مربوط به دریانوردان 1970 (کنوانسیون 142 )54
2-6-2-4 اشاعه اطلاعات به مالکان کشتی و دریانوردان55
2-6-3 کنوانسیونهای سازما ن بین المللی دریانوردی55
2-6-3-1 کنوانسیون بین المللی ایمنی جان افراد در دریا ( سولاس 1974) اصلاحیه های آن55
2-6-3-2 کنوانسیون بین المللی خط بار 196656
2-6-4 بررسی، تجزیه و تحلیل سانحه دریایی57
2-7 معرفی جامعه آماری و متولیان سوانح دریایی در کشور 60
2-7-1 سازمان بنادر و کشتیرانی 60
عنوان صفحه
2-7-2 شرکت کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران68
2-8 پیشینه تحقیق70
2-8-1 پایان نامه ها و تحقیقات انجام شده در زمینه سوانح70
2-8-1-1 بررسی و مطالعه فشارهای روانی و محیطی و ارتباط آن با حوداث و سوانح در شرکت سایپا70
2-8-2 تحقیقات انجام شده در زمینه سوانح دریایی و عوامل انسانی71
2-8-2-1 شناسایی و تجزیه و تحلیل خطاهای انسانی به روش PHEA دریک واحد صنعتی 71
2-8-2-2 بررسی استرس شغلی درکارکنان شناورهای بندرنوشهر 73
2-8-2-3 ارایه” متدولوژی آنالیز حوادث در فرآیندهای روزانه بنادر و پیشنهاد چارچوب مدیریت ایمنی در بنادر”74
2-8-2-4 پوستر مربوط به سفر دریایی عنصر انسانی75
فصل سوم : روش شناسی تحقیق (متدولوژی)
مقدمه77
3-1 روش تحقیق77
3-2 جامعه آماری78
3-3 حجم نمونه و روش اندازه گیری 78
3-4 ابزار جمع آوری اطلاعات 78
3-4-1 روایی و اعتبار79
3-4-1-1 روایی پرسشنامه79
3-4-2-2 اعتبار پرسشنامه79
3-5 روش تجزیه و تحلیل داده ها80
3-5-1 توصیف آماری80
عنوان صفحه
فصل چهارم : تجزیه و تحلیل یافته های تحقیق
مقدمه82
4-1 پردازش اطلاعات84
4-1-1 ارقام و نمودارهای توصیفی فرضیه اول (تأثیرات عوامل نرم افزاری عوامل مربوط به سازماندهی روی کشتی و موارد مربوط به مدیرت ساحلی و..) 84
4-1-2 ارقام و نمودارهای توصیفی فرضیه دوم (تأثیرات عوامل سخت افزاری، موارد مربوط به عوامل کشتی و….. )85
4-1-3 ارقام و نمودارهای توصیفی فرضیه سوم (تاثیرات عوامل محیطی ، خارجی و…..) 86
4-1-4 ارقام و نمودارهای توصیفی فرضیه چهارم (تأثیرات عواملی زیست افزاری، موارد عوامل انسانی ، عوامل مربوط به شرایط کار و زندگی و….( 87
4-2 بررسی و تحلیل دادها88
4-2-1 روش نسبتها (توصیفی)88
4-2-1-1 آزمون فرضیه اول89
4-2-1-2 آزمون فرضیه دوم90
4-2-1-3 آزمون فرضیه سوم91
4-2-1-4 آزمون فرضیه چهارم 93
4-3 تحلیل پاسخ های فرضیه اول94
4-4 تحلیل پاسخ های فرضیه دوم104
4-5 تحلیل پاسخ های فرضیه سوم107
4-6 تحلیل پاسخ های فرضیه چهارم111
فصل پنجم : نتیجه گیری و پیشنهادات
مقدمه 119
5-1 نتیجه گیری 121
5-1-1 پرسش اول آیا مولفه نرم افزاری عنصر انسانی، در بروز سوانح دریایی موثر است؟ 123
عنوان صفحه
5-1-2 پرسش دوم آیا مولفه سخت افزاری عنصر انسانی،در بروز سوانح دریایی موثر است ؟129
5-1-3 پرسش سوم آیا مولفه محیطی عنصر انسانی،در بروز سوانح دریایی موثر است؟ 131
5-1-4 پرسش چهارم آیا مولفه زیست افزاری عنصر انسانی، دربروزسوانح دریایی موثر است؟ 133
5-2 سایر یافته های تحقیق137
5-2-1 شیوه ها و راه کارهای تقویت کنندگی اجزای مولفه نرم افزاری عنصرانسانی 137
5-2-1-1 عوامل سازمانی 137
5-2-1-2 شرایط ناایمن نهفته در مدیریت منابع138
5-2-1-3 شرایط نا ایمن نهفته در ساختار سازمانی 139
5-2-1-4 شرایط ناایمن نهفته در فرایند سازمانی139
5-2-1-5 خط مشی سازمانی140
5-2-1-6 شرایط نا ایمن نهفته که محیط خارجی تحمیل می نماید140
5-2-2 شیوه ها و راه کارهای تقویت کنندگی اجزای مولفه سخت افزاری عنصر انسانی141
5-2-2-1 شرایط نا ایمن نهفته در فرهنگ سازمانی142
5-2-2-2 پیش شرط‌ها142

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

5-2-3 شیوه ها و راه کارهای تقویت کنندگی اجزای مولفه محیطی عنصرانسانی143
5-2-4 شیوه ها و راه کارهای تقویت کنندگی اجزای مولفه زیست افزاری عنصرانسانی144
5-2-4-1 عوامل(فاکتورهای) فیزیکی 144
5-2-4-2 عوامل (فاکتورهای) فیزیولوژیکی145
5-2-4-3 عوامل(فاکتورهای) روانشناختی145
5-2-4-4 شرایط روانی و عاطفی 146
5-2-4-5 ویژگی‌های فردی(شخصیتی)146
5-2-4-6 تجربه داشتن و آماده بودن نیروی کار147
عنوان صفحه
5-2-4-7 دانش 147
5-2-4-8 آموزش147
5-2-4 -9 عوامل روانی اجتماعی 148
5-3 خلاصه نتیجه گیری149
5-4 پیشنهادات 151
5-2-1 پیشنهادات حاصل تحقیق 151
5-4-1-1 توجه به مولفه های نرم افزاری 151
5-4-1-2 توجه به مولفه های سخت افزاری152
5-4-1-3 توجه به مولفه محیطی 153
5-4-1-4 توجه به مولفه زیست افزاری 153
5-4-2 پیشنهادات جانبی 155
5-4-3 پیشنهادات برای محقیقن بعدی 157
فهرست منابع و ماخذ
منابع فارسی 176
منابع خارجی178
چکیده انگلیسی…………………………………………………………………………………
فهرست جدول ها
عنوان صفحه
جدول( 4-1) پاسخ های داده شده به سئوالا فرضیه یک 84
جدول( 4-2) پاسخ های داده شده به سئوالا فرضیه دو 85
جدول( 4-3) پاسخ های داده شده به سئوالا فرضیه سه 86
جدول( 4-4) پاسخ های داده شده به سئوالا فرضیه چهار 87
جدول( 4-5) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال تقسیم وظایف و مسئولیتها 94
جدول( 4-6) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال ترکیب ملیت خدمه 94
جدول( 4-7) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال تعداد خدمه95
جدول( 4-8) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال میزان کار / پیچیدگی وظایف95
جدول( 4-9) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال ساعات کار /ساعات استراحت96
جدول( 4-10) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال روشها و دستورات قابل اجرا96
جدول( 4-11) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال ارتباطات (داخلی و خارجی)97
جدول( 4-12) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال مدیریت و نظارت روی کشتی97
جدول( 4-13) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال سازماندهی اموزشهای روی کشتی و مانورها98
جدول( 4-14) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال کار گروهی، شامل مدیریت منابع98
جدول( 4-15) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال برنامه ریزی (سفر، کالا، نگهداری و…)99
جدول( 4-16) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال سیاست مربوط به بکار گیری و استخدام99
جدول( 4-17) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال خط مشی ایمنی و فلسفه آن فرهنگ ، نگرش و اعتماد )100
جدول( 4-18) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال تعهد مدیریت در رابطه با ایمنی100
جدول( 4-19) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال میزان حمایت از طرف مدیریت ساحلی101
جدول( 4-20) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال خط مشی کلی مدیریت101
جدول( 4-21) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال برنامه زمان بندی بندر102
جدول( 4-22) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال تنظیمات و توافق نامه های قرار دادی و یا صنفی102
عنوان صفحه
جدول( 4-23) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال تخصیص وظایف103
جدول( 4-24) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال ارتباطات کشتی با خشکی103
جدول( 4-25) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال طراحی کشتی و تجهیزات آن104
جدول( 4-26) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال وضعیت حفظ و نگهداری کشتی و تجهیزات آن104
جدول( 4-27) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال تجهیزات لحاظ در دسترس بودن، قابلیت اطمینان بودن105
جدول( 4-28) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال مشخصات کالا و بار شامل : نحوه چیدن بار ، جابجایی و …105
جدول( 4-29) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال گواهینامه ها ی کشتی و تجهیزات و ماشین آلات106
جدول( 4-30) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال نوع کشتی ( ازلحاظ حمل کالا)106
جدول( 4-31) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال شرایط دریا و آب و هوا107
جدول( 4-32) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال شرایط بندر و وضعیت حمل ونقل (VTS ،راهنما و غیره ) تراکم ترافیک107
جدول( 4-33) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال حجم تردد کشتیها ( زیادی تردد کشتیها)108
جدول( 4-34) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال شرایط وجود یخ108
جدول( 4-35) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال سازمانهای نماینده مالکین کشتی ها و دریانوردان109
جدول( 4-36) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال مقررات ، بازرسی ها و بازدیدها ( بین المللی- ملی – بندر -موسسات رده بندی و غیره )109
جدول( 4-37) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال اثر تعامل با ساحل ( کارگران بندری ، مسئولین بندر، ‌اقدامات امنیتی در منطقه بندری)110
جدول( 4-38) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال توانایی، مهارت کاری ،دانش (نتایج آموزش وتجربه کاری)111
جدول( 4-39) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال شخصیت (شرایط ذهنی ،وضعیت احساسی )111
جدول( 4-40) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال شرایط فیزیکی (سلامت جسمی ،اعتیاد به مواد مخدر و الکل ،خستگی مفرط جسمی و)112
جدول( 4-41) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال فعالیتهای قبل از سانحه/ رویدادبه ویژه میزان خواب و کیفیت آن 112
عنوان صفحه
جدول( 4-42) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال وظایف محول شده به هنگام سانحه /رویداد113
جدول( 4-43) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال رفتار واقعی در زمان وقوع سانحه/ رویداد113
جدول( 4-44) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال طرز برخورد (رفتار)114
جدول( 4-45) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال میزان مجهز بودن به دستگاههای خودکار114
جدول( 4-46) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال ارگونومی محل کار، زندگی ومحل های تفریح و تجهیزات115
جدول(4-47) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال مناسب بودن شرایط زندگی115
جدول( 4-48) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال اوقات فراغت ( چگونگی گذرادن زمان فراغت)116
جدول( 4-49) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال کافی بودن غذ و کیفیت آن116
جدول( 4-50) آنالیز پاسخ های داده شده به سئوال میزان حرکت و جنبش کشتی، لرزشها، گرما و سر و صدا117

فهرست نمودار ها
عنوان صفحه
نمودار (1-1) رابطه بین عنصر انسانی و مولفه های آن 9 نمودار ( 4-1) نمودار پاسخ های داده شده به سئوالا فرضیه اول 84 نمودار ( 4-2) نمودار پاسخ های داده شده به سئوالا فرضیه دوم 85
نمودار( 4-3) پاسخ های داده شده به سئوالا فرضیه سوم86
نمودار ( 4-4) نمودار پاسخ های داده شده به سئوالا فرضیه چهارم 87

فهرست شکلها
عنوان صفحه
شکل 1-1 رابطه بین مدل و متغییرهای تحقیق 11
شکل 5-1 مدل شل و روابط بین متغییرهای تحقیق 121
شکل 5- 2 رابطه بین حفاظ و سوانح دریایی 122
شکل 5-2 عوامل ناایمن نهفته در سوانح دریایی به مثابه کوه یخ 149
شکل 5-3 چگونگی فرو ریختن حفاظها و وقوع سانحه دریایی 150

فهرست پیوستها
عنوان صفحه
پیوست (الف) : سوانح دریایی از سال ) 2000-1948 میلادی( 159
پیوست (ب) : گزارش آنالیز دعاوی که به بیمه P&I در انگلیس ارائه شده و عوامل اصلی سوانح 160
پیوست (ج) : رفتار بدن را در طول 24 ساعت شبانه روز 161
پیوست (د) : وقوع سوانح دریایی و رابطه آن با خواب162
پیوست (ه) : چارت تشکیلاتی سازمان بنادر و کشتیرانی 163
پیوست (و) : چارت تشکیلاتی شرکت کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران164
پیوست (ز) : فهرست ناوگان (کشتیهای) اقیانوس پیمای شرکت جمهوری اسلامی ایران 165
پیوست (1- ح) : پرسشنامه به زبان انگلیسی166
پیوست (2- ح) : پرسشنامه به زبان فارسی168
پیوست (ط) : بررسی نرمال بودن دادههای تحقیق 170
پیوست (ی) : اعتبار پرسشنامه 173
پیوست (ک) : پوستر عنصر انسانی در سفر دریایی (A Human Element Voyage)174
پیوست (ل) الگوی پرورش راهبردی منابع انسانی175

فصل اول
کلیات طرح
مقدمه
بیش از 90% حمل و نقل کالا در جهان از طریق دریا و توسط کشتیها صورت می پذیرد1 و سهم ایران از حمل و نقل کالا از طریق دریا توسط کشتیها، بیش از 94% برآورد شده است2. جابجایی انبوه کالا از یک سو و ارزان بودن حمل و نقل دریایی از سوی دیگر، فعالیتهای دریایی را بسیار پراهمیت نشان می دهد. در این بین سالانه سوانح دریایی زیادی بوقوع می پیوندد که این سوانح عمدتاً در اثرسهل انگاری و بی دقتی عناصر انسانی به دلیل خستگی ، فقدان استراحت لازم ، طراحی نامناسب کشتی، شیوه مدیریت ، آموزش و ….، روی می دهد که علاوه بر خسارت جانی و مالی، محیط زیست را نیز تهدید می کند.
عموماً کشتی ها در محیط پرجنب و جوش و پویا، فعالیت می کنند، اغلب، کارکنان کشتی، در فضایی پرتنش فعالیت و استراحت می کنند و جابجایی های روزمره شغلی دارند که به هنگام رسیدن به بندر ، کار در آن و حرکت از بندر مختل می شود . وجود چنین شرایطی که مستلزم زندگی در محل کار به مدت طولانی است، زندگی شغلی منحصر به فردی را ایجاد می کند که بطور حتم خطرات بروز اشتباهات انسانی را افزایش می دهد . سالانه تعداد زیادی سوانح دریایی در کشور به وقوع می پیوند که عنصر انسانی نقش اساسی را در بروز آنها ، ایفاء می کند. شناسایی و تجزیه و تحلیل مولفه هایی که بر افراد به عنوان کارکنان در روی کشتیها، تأثیر دارد و این مولفه در صورت عدم توجه شرایطی را پیش می آوردند که منجر به وقوع سوانح دریایی شدید و بسیار شدید می گردد.ارزیابی هر کدام از مولفه ها در این تحقیق مورد توجه قرار گرفته است. تحقیق به دنبال بررسی و شناسایی عوامل موثر بر عناصر انسانی در وقوع سوانح دریایی می باشد.
محقق برآن است تا از یافته های تحقیق برای جلوگیری از بروز سوانح مشابه در آینده بتوان استفاده نمود .

1-1 بیان مسئله
وقوع سوانح متعدد دریایی ناشی از خطای انسانی سالانه موجب خسارات جانی ، مالی و آسیب به محیط زیست دریایی می گردد. از جمله در سال 1385 بیش از 300 مورد سانحه دریایی در کشور بوقوع پیوسته که عمدتاً در بروز آنها انسان نقش داشته است3 که علاوه بر خسارت مالی، جان انسانها نیز از دست رفته یا با تهدید جدی مواجه شده اند. در بیشتر سوانح دریایی آسیب جدی به محیط زیست دریایی نیز وارد آمده است. انسانها در سطوح مختلف در صنعت دریانوردی نقش ایفا می کنند ، از طراحی و ساخت یک کشتی گرفته تا هدایت، کاربرد و مدیریت ساحلی طیف حضور انسانها را در برمی گیرد. ملاحظه می شود که طیف وسیعی از امور را عنصر انسانی انجام می دهد.
از سوی دیگر وجود “شرایط ناایمن نهفته” در فرآیندهای مدیریتی لزوم توجه به موضوع را بسیار حائز اهمیت می سازد . بدین معنا که فرآیند اداره امور سازمانی، شرایطی وجود دارد که پنهان و پوشیده باقی می ماند و در زمان مقتضی خود را آشکار و باعث وقوع سانحه می گردد.
تجزیه و تحلیل های سوانح و حوادث دریایی در سی سال گذشته، نشان می دهد که با توجه به مرتبط بودن افراد در همه جوانب و امور مربوط به دریانوردی تقریباً کلیه سوانح وحوادث دریایی به عوامل انسانی مربوط می شود و عامل بروز بیش از 90 درصد سوانح دریایی به طور مستقیم یا غیر مستقیم به انسانها مربوط می شود. خطای انسانی مهمترین علت بروز حوادث به شمار می آید، که سازمان بین المللی دریانوردی4 نیز از نقش کلیدی عناصر انسانی در بروز سوانح دریایی، نام می برد.
در فعالیتهای دریایی انسان کانون اصلی انجام امور را شکل می دهد و عنصر انسانی در محیط دریایی از لحاظ کاری و زیستی با محدودیتهایی مواجه است که این امر باعث بروز نارسائی و فقدان ثبات لازم برای کارکنان دریایی را ایجاب کرده است. لذا شناخت پارامترهایی که در خطای انسانی نقش دارند بسیار حائز اهمیت است.
مسأله تحقیق آن است که عوامل موثر و تأثیر گذار بر عناصر انسانی شناسایی گردد، بنابراین سئوال اصلی تحقیق این است که آیا عناصر انسانی در وقوع سوانح دریایی، تأثیر می گذارند؟
با شناسایی و درک عوامل ایجاد کننده یک سانحه یا رویداد دریایی و ارائه توصیه ها و اقدامات جبرانی واصلاحی می توان از موارد مشابه در آینده، ممانعت نمود. از این رو، پرداختن به مولفه هایی که به انسانها مربوط می شود و شناسائی آنها می تواند در جلوگیری از بروز سوانح آتی موثر باشد. بر همین اساس، تحقیق به دنبال یافتن علل بروز سوانح دریایی که ناشی از عناصر انسانی است، می باشد5.
1-2 هدفهای تحقیق
از آنجا که هرگونه تغییر و اصلاح در برنامه ها و روشهای تصمیم گیری مستلزم بررسی واقع بینانه وضع موجود است ، لذا ضرورت شناخت دقیق عوامل موثر بر عناصر انسانی، نیاز به یک تحقیق علمی دارد. کمبود تحقیقات در زمینه توجه به عناصر انسانی که در روی کشتیهای تجاری به کار و استراحت می پردازند یکی از دلایل پرداختن به این تحقیق است و هدف اصلی تحقیق ،‌ بررسی و شناسائی عوامل موثر و تأثیر گذار بر عناصر انسانی است که در وقوع سوانح دریایی نقش ایفا می کنند و تعیین سهم هریک از آنها بر رفتار کارکنان (عنصر انسانی)6 و ارائه راهکارهایی برای جلوگیری از بروز سوانح در آینده می باشد.
اجرای این تحقیق نتابج کاربردی متعددی بدنبال خواهد داشت که برخی از آنها عبارتند از:
* ارائه دید کلان در برنامه ریزی نیروی انسانی شاغل در کشتیها.
* شناسائی “شرایط ناایمن نهفته” در مدیریت امور کشتیرانی .
* زمینه رفع مشکلات عناصر انسانی که بر روی کشتی کار می کنند.
* ارائه شناخت از اجزای تشکیل دهنده مولفه های تأثیرگذار بر کارکرد انسان در دریا.
* مسئولان و دست اندرکاران صنعت دریانوردی در کشور را در تصمیم گیریهای خود و تجدید نظر در روشهای موجود در خصوص برنامه های نیروی انسانی، مدد می رساند.
* نتایج تحقیق به برنامه ریزان و مراکز آموزشی در شناسائی نقاط ضعف و برطرف نمودن آنها آگاهی می دهد.
* آگاهی از نتایج تحقیق می تواند در بالا بردن سطح کارآیی کارکنان کشتیها، مفید باشد.
1-3 اهمیت موضوع تحقیق و انگیزه انتخاب آن
اهمیت این تحقیق در آن است که چون شناخت دلایل بوجود آورنده سوانح دریایی،نقش به سزائی در جلوگیری از وقوع مجدد آن در آینده خواهد داشت، لذا مطالعه و تحقیق در باره موضوع را بسیار بااهمیت ساخته است. انگیزه انتخاب موضوع تحقیق نیز این است که محقق شخصاً در محیط دریا کار کرده و از نزدیک با کار کشتی و عناصر انسانی که در محیط دریا شاغل هستند آشنا بوده و از چگونگی فعالیتهای عناصر انسانی در کشتیها کاملاً آگاه است و محیطی که کارکنان در آنجا کار و استراحت می کنند را از نزدیک می شناسد.
آمار و ارقام برخی موسسات بیمه ای پیشرو اروپایی7 نیز حاکی از آن است؛ وقوع سوانح دریایی که عنصر انسانی در بروز آنها نقش داشته است، بسیار زیاد بوده و روند آن رو به رشد است8.
گزارشهای شرکتهای بیمه ای حاکی از آن است که روند سوانحی که در بروز آنها انسان نقش دارد، در حال افزایش است.
چنانچه مطلب مندرج در در پاورقی صفحه بعد نشان می دهد، حاکی از آن است که کیفیت نیروی انسانی که در روی کشتیها کار می کنند، سوانح نشان می دهد9.
بنابراین اهمیت موضوع تحقیق پرداختن به علل و عوامل انسانی مسبب سوانح دریایی می باشد.
1-4 سئوالات و فرضیه های تحقیق
1-4-1 سوالات تحقیق
1- آیا مولفه نرم افزاری عنصر انسانی، در بروز سوانح دریایی موثر است؟
2- آیا مولفه سخت افزاری عنصر انسانی، در بروز سوانح دریایی موثر است؟
3- آیا مولفه محیطی عنصر انسانی، در بروز سوانح دریایی موثر است؟
4- آیا مولفه زیست افزاری عنصر انسانی، در بروز سوانح دریایی موثر است؟
1-4-2 فرضیه های تحقیق
1- مولفه نرم افزاری عنصر انسانی، در بروز سوانح دریایی موثر است.
2- مولفه سخت افزاری عنصر انسانی، در بروز سوانح دریایی موثر است.
3- مولفه محیطی عنصر انسانی، در بروز سوانح دریایی موثر است.
4- مولفه زیست افزاری عنصر انسانی، در بروز سوانح دریایی موثر است.
1-5 مدل تحقیق
عموماً مدل ابزاری است که برای تجزیه و تحلیل عوامل و تبین ارتباط بین مولفه های مختلف یک پدیده کاربرد دارد . در این تحقیق، مدل برای جمع آوری اطلاعات از محل سانحه به شیوه های زیر کمک می کند:
1- مدل کلیه عوامل مهم سیستم را در برمی گیرد و بین آنها ارتباط برقرار می نماید.
2- مدل تعامل بین عوامل کاری را با هم مرتبط می سازد.
3- مدل عوامل مرتبط با یک پدیده را شناسائی و عناصر مربوط به آن را تعینی می کند.
در این تحقیق از مدلی که به اختصار “شل10” نامیده می شود و در آنالیز علت یابی سوانح دریایی بکار برده می شود استفاده خواهد شد. این مدل روابط بین مولفه هایی را که بر عنصر انسانی تأثیر می گذارند، شناسائی و روابط بین آنها را بررسی می کند.

1-5-1 معرفی مدل تحقیق
مدل “شل” دارای چهار مولفه اصلی است. این مولفه ها اجزای اصلی عنصر انسانی را شکل می دهند و عبارتند از :
1- مولفه نرم افزار11
2- مولفه سخت افزار12
3- مولفه محیطی13
4- مولفه زیست افزار14
مدل “شل” بطور نموداری چهار مولفه فوق را نشان می دهد و علاوه بر آن رابطه بین مولفه ها را نیز تعیین و مرحله به مرحله برای یافتن دلایل وقوع یک سانحه که ناشی از عملکرد انسانی باشد پیش می رود.
در تحلیل علل وقوع یک سانحه که ناشی از عملکرد و خطای انسانی باشد ، این خطا خارج از مولقه های گفته شده نمی باشد. تحلیل هر یک از مولفه ها و رابطه بین سانحه بوقوع پیوسته می تواند در دستیابی به واقعیت ها یاری رساند.
تنها یک عامل در بروز سوانح دریایی دخیل نمی باشد بلکه عوامل و دلایل متعددی ممکن است که در وقوع یک سانحه نقش ایفا می کنند و موثر می باشند که با استفاده از مدل می توان عوامل را شناسائی نمود.
عملکرد مدل به گونه ای است تا به سئوالات ساده در ارتباط با ” چه ، چه کسی و کی (چه موقع) “، پاسخ فراهم ساخته و سئوالات پیچیده تر “چگونه” و “چرا” را نیز در برمی گیرد.
مدل “شل” از هاوکینز15 برگرفته شده است و سازمانهای بین المللی از جمله سازمان بین المللی دریانوردی و سازمان بین المللی کار16 برای آنالیز سوانحی که توسط انسانها رخ می دهد ، مدل “شل” را بکار می برند. این سازمانها به کشورهای عضو خود توصیه می نمایند تا در ارزیابی سوانح دریایی بویژه برای آنالیز خطاهای ناشی از انسانها، از مدل “شل” استفاده کنند17.
نمودار 1-1 رابطه عنصر انسانی با مولفه های اشاره شده را نشان می دهد.
نمودار 1-1 رابطه بین عنصر انسانی و مولفه های آن

برای روشن شدن مفاهیمی که در مدل بکار برده شده اند توضیح لازم در ادامه آورده می شود :
الف ) مفهوم عنصر انسانی در فعالیتهای دریایی
عنصر انسانی به عاملی که دارای فکر، هوش، عاطفه، احساس، فرهنگ، ارزش و…. که اجرای یک یا چند وظیفه را در کشتی عهده دار است اطلاق می شود. عنصر انسانی کانون اصلی فعالیتها محسوب می شود.
ب ) مفهوم نرم افزار، در بخش (سیستم) دریایی
نرم افزار بخش غیر فیزیکی سیستم “شل” شامل خط مشی سازمانی ، روشها، چک لیست ها ، نقشه ها، نمودارها، بخش نامه ها و برنامه های کامپیوتری را شامل می گردد و بطور کلی هرآنچه بر رفتار افراد تأثیر گذار ولی غیرقابل لمس باشد، نرم افزار اطلاق می گردد18.

ج ) مفهوم سخت افزار در بخش (سیستم) دریایی
سخت افزار به بخش تجهیزات سیستم حمل و نقل دلالت دارد و شامل طراحی محلهای کاری صفحه های نمایش، ابزار کنترل، صندلی ها و غیره می شود19.
د ) مفهوم محیط در بخش (سیستم) دریایی
محیط شامل شرایط آب وهوای داخلی و خارجی، دما، میزان دید ، لرزش ها، سرو صدا ، و دیگر عواملی است که شرایط محیط کار افراد را بوجود می آورند . گاهی برخی محدودیت های اقتصادی ، سیاسی نیز که سیستم تحت آنها فعالیت می کند نیز دراین بخش گنجانده می شوند . شرایط آب وهوایی، تا حدی که بر ارتباطات ، تصمیم گیری، کنترل و هماهنگی تاثیر می گذارد، بخشی از محیط زیست بشمار می رود20.

ه ) مفهوم زیست افزار در بخش (سیستم) دریایی
با ارزش ترین و قابل انعطاف ترین مولفه در سیستم “شل” زیست افزار به شمار می آید که بطور مستقیم به انسانها مربوط می شود. هر فرد توانایی ها و محدودیت های فیزیکی ، فیزیولوژیکی ، روانشناسی و روانی- اجتماعی، مربوط به خود را داراست21 .
مدل تحقیق بصورت ساده تر به شکل (1-1) در نظر گرفته شده است که هر کدام از متغییرهای مربوط به عنصر انسانی که به وقوع سانحه می گردد ، بررسی می نماید.


دیدگاهتان را بنویسید